TÌM KIẾM NÂNG CAO

Upload

Một số thủ pháp thường được sử dụng trong dạy học tiếng Việt

 

 

BÀI GIẢNG CÁC NGUYÊN TẮC VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TIẾNG VIỆT

Một số thủ pháp thường được sử dụng trong dạy học tiếng Việt

Quan sát và nhận xét

Cho qui trình trang bị tri thức cho học sinh về từ láy tiếng Việt gồm các bước sau theo phương pháp phân tích ngôn ngữ:

+) Bước 1: Giáo viên yêu cầu học sinh đọc ngữ liệu trong sách giáo khoa.

+) Bước 2: Gọi học sinh lên bảng gạch chân dưới phần hình thức âm thanh giống nhau giữa các từ: đăm đăm, liêu xiêu, mếu máo

Bước 3: Yêu cầu các em nêu định nghĩa về từ láy.

+) Bước 4: Theo các em, từ láy có mấy loại?

+) Bước 5: Giáo viên đưa ngữ liệu củng cố, đưa bài tập vận dụng tổng hợp.Bằng hiểu biết của mình về thủ pháp dạy học,anh (chị) hãy chỉ ra những thủ pháp được vận dụng trong quy trình dạy học trên?

Một số thủ pháp thường được sử dụng :

Đây là hai thao tác luôn đi kèm nhau, thường được sử dụng trong dạy – học tiếng Việt. Phân tích là tách đối tượng ra thành các mặt, các bộ phận để xem xét, phát hiện, lí giải các đặc điểm. Tổng hợp là trên cơ sở những mối liên hệ xác định, đem tập hợp những biểu hiện, những đặc điểm riêng lẻ của các mặt, các bộ phận lại sao cho dựa vào sự tập hợp này người ta có thể quy về những đặc điểm chung, bản chất của chỉnh thể sự vật, hiện tượng, chuẩn bị cho thao tác khái quát hoá. Chẳng hạn khi dạy – học về từ tiếng Việt, chúng ta phải vận dụng thao tác phân tích để chia tách đối tượng thành các phương diện đặc điểm cấu tạo và đặc điểm ngữ nghĩa, sau đó lại tiếp tục chia tách các phương diện này thành các bộ phận chi tiết hơn (đơn âm, đa âm, đơn, ghép, nghĩa từ vựng, nghĩa ngữ pháp, ...). Sau và trong khi chia tách chúng ta lại luôn luôn phải vận dụng thao tác tổng hợp bởi nếu không tổng hợp thì chúng ta không thể nhận thức và gọi tên được hiện tượng. Chẳng hạn, chúng ta phải trên cơ sở mối quan hệ định danh, biểu niệm, biểu cảm để tập hợp tất cả các nét nghĩa cụ thể của từ cụ thể thành một phạm trù nghĩa biểu vật, nghĩa biểu niệm, nghĩa biểu thái; Phải căn cứ vào mối quan hệ giữa tường minh và không tường minh để quy các nét nghĩa cụ thể của từ, của câu về các phạm trù nghĩa tường minh và nghĩa hàm ẩn,....

So sánh đối chiếu

Là phương pháp đặt sự vật, hiện tượng A bên cạnh sự vật hiện tượng B nào đó để hoặc là chỉ ra những sự giống nhau, hoặc là chỉ ra những sự khác nhau về tính chất, mức độ... Đây là thủ pháp quan trọng, thường được sử dụng nhất trong dạy- học tiếng Việt bởi vì do bản chất hệ thống của ngôn ngữ, không một khái niệm hay một quy tắc nào không nằm trong mối quan hệ so sánh đối chiếu với những khái niệm, quy tắc khác trong hệ thống. Chẳng hạn khi dạy từ đơn thì phải so sánh với từ phức, dạy từ ghép phải so sánh với từ láy, dạy nghĩa biểu vật phải so sánh với nghĩa biểu niệm, dạy nghĩa tường minh phải so sánh với nghĩa hàm ẩn, dạy phong cách chính luận phải so sánh với phong cách biểu cảm...

Khái quát hóa:

Khát quát hóa là thao tác tư duy từ việc phân tích, so sánh đối chiếu nhiều sự vật hiện tượng cùng loại, tổng hợp rút ra những đặc điểm bản chất chung. Đây là thao tác tiếp nối ở bước cao hơn của thao tác tổng hợp và hết sức cần thiết trong dạy- học tiếng Việt. Chính nhờ có khái quát hoá mà từ các sự kiện ngôn ngữ riêng lẻ cùng loại ta có thể rút ra các khái niệm và quy tắc.

Thí dụ: Để hình thành được khái niệm câu ghép chính phụ chúng ta phải phân tích rất nhiều câu ghép cụ thể với những quan hệ logique rất khác nhau như nhân quả, điều kiện kết quả, đối lập, nhượng bộ, liệt kê, tăng tiến,... sau đó lại phải xét từ góc độ chức năng thông báo để thấy được mối quan hệ giữa các vế là đẳng lập hay chính phụ và chính trên cơ sở những mối quan hệ này, chúng ta so sánh đối chiếu với các câu cụ thể đã xét, tổng hợp tất cả các câu tuy có quan hệ logique khác nhau nhưng đều chung một quan hệ xét theo chức năng thông báo của các vế thành câu ghép chính phụ. Quá trình đi từ việc phân tích so sánh các câu cụ thể đến rút ra được một định nghĩa về câu ghép chính phụ gọi là quá trình khái quát hoá. Thao tác từ những kết quả của tổng hợp, trừu tượng hoá khỏi mọi biểu hiện cụ thể để nêu lên thành khái niệm, quy tắc, quy luật gọi là thao táckhái quát hoá.

Quy loại, phân loại:

Đây là thủ pháp có quan hệ mật thiết với thủ pháp so sánh, đối chiếu, khái quát hóa, thường được vận dụng trong dạy – học tiếng Việt. Thoạt nghe rất dễ lầm tưởng phân loại là thao tác đối lập với quy loại song thực ra đây lại là hai thao tác luôn thống nhất với nhau. Để phân loại thì người ta buộc phải quy loại và ngược lai, để quy loại người ta cũng luôn buộc phải phân loại. Chẳng hạn muốn phân ra thành so sánh, ẩn dụ và hoán dụ thì trước hết người ta buộc phải quy tất cả những trường hợp đặt đối tượng A bên cạnh đối tượng B để xem xét những giống và khác nhau, trong đó cả A, cả B đều hiện diện là so sánh, quy tất cả những trường hợp so sánh A với B trên cơ sở tương đồng về đặc điểm nhưng A lại vắng mặt, chỉ được ngầm hiểu nhờ liên tưởng tới B là ẩn dụ, quy tất cả những trường hợp so sánh A với B trên cơ sở những liên tưởng tiếp cận là hoán dụ. Ngược lại, muốn quy những hiện tượng ngôn ngữ nào đó vào cùng một loại hoặc so sánh, hoặc ẩn dụ, hoặc hoán dụ thì người ta lại buộc phải tách các hiện tượng đó khỏi những hiện tượng khác không cùng chung đặc điểm. Trong khi vận dụng thao tác phân loại, quy loại, quan trọng nhất là phải xác định được tiêu chí đúng và thống nhất.

Tạo tình huống có vấn đề:

Khái niệm “ Tình huống có vấn đề ” ở đây không đồng nhất với khái niệm “ Tình huống có vấn đề ” trong dạy học nêu vấn đề. Trong dạy học nêu vấn đề, “ Tình huống có vấn đề ” là tình huống được thiết kế An-go-rít hoá theo một chủ đích nhất định (lựa chọn, phản bác, giả định, phù hợp không phù hợp...) trong đó có cài đặt các bài toán nêu vấn đề. Trong dạy học tiếng Việt có thể vận dụng các kiểu “Tình huống có vấn đề ” được thiết kế này song phần lớn các tình huống đều mang tính giả tạo, mất thời gian nên từ lâu người ta đã không còn đề cập tới. Khái niệm “ Tình huống có vấn đề ” được dùng trong dạy – học tiếng hiện nay được hiểu như một tình huống ngôn ngữ trong giao tiếp mà ở đó học sinh gặp trở ngại trong nhận thức, có nhu cầu được tháo gỡ. Chẳng hạn, cho một tình huống giao tiếp A, trong đó có một loạt từ có khả năng được đưa vào sử dụng, chọn từ nào là chính xác nhất (bỏ, chết, mất,viên tịch...). Cho một tình huống giao tiếp B, phải viết một câu như thế nào để vừa đảm bảo nội dung thông báo, vừa đảm bảo mạch liên kết lại đúng phong cách lời nói,... Thao tác này thường được vận dụng khi nghiên cứu tài liệu mới song vẫn có thể sử dụng trong các tiết củng cố, ôn luyện. Mục đích chính của việc sử dụng thao tác là tạo được động cơ và nhu cầu tìm hiểu, lĩnh hội tri thức ở học sinh



Xem tin khác

Phương pháp thông báo - giải thích Phương pháp thông báo - giải thích..
Khái niệm về phương pháp dạy học Khái niệm về phương pháp dạy học..
Các nguyên tắc đặc thù trong dạy học tiếng Việt Các nguyên tắc đặc thù trong dạy học tiếng Việt..
Các nguyên tắc giáo dục vận dụng vào dạy học tiếng Việt Các nguyên tắc giáo dục vận dụng vào dạy học tiếng Việt..
Ôn tập cuối học phần Ôn tập cuối học phần..
Các thao tác cơ bản trên cây AVL Các thao tác cơ bản trên cây AVL..
loading...
loading...